Een van de meest gestelde vragen aan thuisonderwijzers is: ‘Hoe staat het met de sociaal-emotionele ontwikkeling? Kinderen horen toch vijf dagen per week in een klas onder leeftijdsgenoten te verkeren?’ Ook ouders die zich voor het eerst in thuisonderwijs verdiepen hebben hier vragen over. We laten graag zien hoe de dagelijkse gang van zaken eruitziet voor thuisonderwijskinderen en hoe hun sociaal-emotionele ontwikkeling de kans krijgt tot bloei te komen.
Goede sociaal-emotionele ontwikkeling zonder schoolgang
Sociaal-emotionele ontwikkeling is een breed begrip en niet iedereen bedoelt er in de praktijk hetzelfde mee. Vaak wordt de term ook gebruikt wanneer mensen ‘sociale contacten’ bedoelen.
Op deze website hanteren we de volgende definitie van sociaal-emotionele ontwikkeling: dat kinderen leren omgaan met anderen – het sociale deel – en leren omgaan met gevoelens zoals vreugde, verdriet en boosheid – het emotionele deel.
In binnen- en buitenland zijn vele onderzoeken gedaan naar de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen die thuisonderwijs krijgen. De conclusie van deze onderzoeken is dat thuisonderwijs een volwaardige vorm van onderwijs is die goede resultaten boekt op zowel cognitief als sociaal-emotioneel vlak. Dit zijn resultaten die vergelijkbaar zijn met de resultaten van schoolonderwijs [1, 2, 3 en 4]. Maar hoe kan dat? Deze kinderen zitten immers niet iedere schooldag met een grote groep kinderen in een klas. Hoe komen zij aan hun sociale contacten? Hoe leren zij sociale vaardigheden en omgaan met hun emoties?
De wereld als klaslokaal: sociale contacten op veel verschillende plekken
Kinderen die thuisonderwijs krijgen, hebben op veel verschillende manieren sociale contacten. Ze maken, net als schoolgaande kinderen, gebruik van het sport- en spelaanbod in clubverband: hockey, voetbal, gymnastiek, ballet, judo, scouting, muziekles. Zij zijn, naast het eigen gezin, onderdeel van een familie en daarnaast maken kinderen afhankelijk van hun levensovertuiging/religie vaak ook deel uit van een (kerk)gemeenschap. Buitenspelen met kinderen in de buurt waar zij wonen, hoort ook bij het leven van een thuisonderwijskind.
Naast deze reguliere soorten van contact, vergelijkbaar met die van schoolgaande kinderen, hebben thuisonderwezen kinderen ook sociale contacten die specifiek zijn voor hun onderwijs. Zij ondernemen onderling namelijk ook veel. Meerdere malen per week worden er, voor en door thuisonderwijzers, door het hele land workshops georganiseerd, speelmiddagen en educatieve excursies. Science Center NEMO en het Rijksmuseum in Amsterdam, het Openluchtmuseum in Arnhem, het Spoorwegmuseum in Utrecht en werkplaats de Ontdekhoek in Rotterdam zijn slechts enkele van de vele voorbeelden. Bij deze bijeenkomsten nemen ontmoeten, spelen en uitwisselen van kennis en ervaring een belangrijke plek in.
Duidelijk is dat thuisonderwijskinderen op veel verschillende manieren sociale interactie hebben met leeftijdsgenoten. En doordat thuisonderwijzers hun lestijden grotendeels zelf kunnen indelen en een-op-eenonderwijs een effectieve onderwijsvorm is, blijft er voor deze gezinnen veel tijd, aandacht en energie over voor deze veelheid aan sociale contacten.
Sociale vaardigheden leren en groeien in emotionele veerkracht
Een-op-eenonderwijs biedt grote voordelen. De lesstof kan vele malen sneller en effectiever doorlopen worden, waardoor er meer tijd is voor sport, spelen, familiebezoek, uitjes, burenhulp en clubs. In de een-op-eenleersituatie tussen ouder en kind die thuisonderwijs biedt, is het in veel opzichten makkelijker om het kind op sociaal-emotioneel vlak op de goede weg te helpen. Volwassenen kunnen het goede voorbeeld geven en indien nodig het kind direct bijsturen. Voor het ontwikkelen van goede sociale vaardigheden is vooral begeleiding nodig door mensen met betere sociale vaardigheden dan het kind zelf.
Tijdens thuisonderwijsbijeenkomsten hebben kinderen contact met andere volwassenen dan hun eigen ouders en met kinderen van verschillende leeftijden en achtergronden. Dat helpt hen te leren omgaan met de diversiteit in onze samenleving.
Bij de speel-o-theek komen we ongeveer vijf jaar met de kinderen (3, 5 en 7 jaar). De medewerksters kennen we inmiddels goed. Eén medewerkster zei – vol verbazing wanneer ik haar vertel dat thuisonderwijs misschien verboden gaat worden: “Maar waarom dan? Jouw kinderen zijn juist zo sociaal en gezellig. Ze zijn niet brutaal naar volwassenen en je kan echt met ze praten.”
De emotionele ontwikkeling van kinderen verloopt voor elk kind uiteraard net iets anders. Een goede begeleiding vergt het adequaat kunnen inspelen op de kwaliteiten en uitdagingen van het kind. In de thuisonderwijssituatie is hier alle tijd en ruimte voor: ouders kunnen de leersituatie precies aanpassen aan de behoefte van het kind en zo is thuisonderwijs is een ‘schoolvoorbeeld’ van adaptief onderwijs. Daarnaast biedt het leren in de vertrouwde, veilige en rustige thuisomgeving een uitstekende, stressvrije basis voor het oefenen van sociale vaardigheden en het groeien in emotionele veerkracht.
Hoe ziet dat er in de praktijk uit?
Net als bij schoolgaande kinderen zie je bij kinderen die thuisonderwijs krijgen dat hun wereld, naarmate ze ouder worden, steeds groter wordt. De kleinsten zijn nog veel bij hun ouders thuis en bij familie, hun sociale contacten bestaan vooral uit spelen met andere kinderen. Iets oudere kinderen leren steeds beter samenwerken door bijvoorbeeld met andere kinderen projecten uit te voeren of workshops te volgen. De tieners gaan weer een stapje verder en organiseren zelf activiteiten, zetten hun eerste stappen op de arbeidsmarkt door een bijbaantjes als oppaswerk, werken in de supermarkt en doen vrijwilligerswerk of maatschappelijke stages.
Thuisonderwijsmoeder van drie kinderen over vrijwilligerswerk:
“Mijn zoon doet (bijna) iedere zaterdag vrijwilligerswerk op een molen. Hij helpt de molenaar en leidt bezoekers rond. Vooral als die bezoekers Engelstalig zijn; zijn beheersing van het Engels wordt zeer gewaardeerd door de molenaars. Hij doet dit nu al vijf jaar met veel plezier en zegt dit ook te willen blijven doen als hij klaar is met het thuisonderwijs zoals hij dat nu krijgt.
www.molenfortuna.nl/?Persberichten:2011De medewerkers van de molen zijn ook bezig met de geschiedenis van de slag bij Noordhorn, ten behoeve van de viering van 125 jaar Molen Noordhorn. Onze zoon is betrokken bij de voorbereidingen.”
www.zuidhorn.nu/slag-bij-noordhorn-en-nad-nuis
Meer informatie over de instroom naar vervolgonderwijs en arbeidsmarkt na een thuisonderwijsperiode kunt u vinden op de (nog te ontwikkelen) pagina ‘Hoe ziet het vervolg op thuisonderwijs eruit?’.
Moeder van vier kinderen over de maatschappelijke stage:
“Mijn dochter geeft drie keer per week les aan kleine kinderen en mijn zoon begeleidt iedere woensdagmiddag, van een tot vier, kinderen (vaak met een ‘label’) uit de buurt met sport, spel en andere activiteiten. Hij heeft laatst met zo’n twintig buurtkinderen een voetgangerstunneltje opgefrist. De graffitikunstenaar die het ontwerp gemaakt had en de wethouder Jeugd en Welzijn waren ook ter plaatse.”
Sommige kinderen zijn extravert en hebben een bovengemiddelde behoefte aan sociaal contact. Anderen zijn introverter en hebben naast hun sociale contacten tijd nodig om zich thuis weer op te laden. Sommige kinderen zijn verlegen, andere staan graag in het middelpunt van de aandacht, sommige zijn druk, andere rustig. Zo ontwikkelen thuisonderwijskinderen zich allemaal verschillend, maar altijd met beide voeten stevig in onze maatschappij. Het zijn kinderen met eigen specifieke uitdagingen en talenten, net als elk ander kind!
Referenties
[1] Kunzman, R. & Gaither, M. (2013). Homeschooling: A comprehensive survey of the research. Other Education: The Journal of Educational Alternatives, 2(1): 4-59.
[2] Medlin, R. G. (2000). Home schooling and the question of socialization. Peabody Journal of Education, 75(1&2), 107-123.
[3] Reavis, R. & Zakriski, A. (2005). Are home-schooled children socially at-risk or socially protected? The Brown University Child and Adolescent Behavior Letter, 21(9).
[4] Blok. H. (2004). Is school echt zo belangrijk voor de sociaal-emotionele ontwikkeling? Jeugd in School en Wereld, 89(1), 29-32.